Samenwerken in de energietransitie                                      
Ton de Jong, ECN.TNO

De energietransitie is van iedereen én van niemand. Het is morgen én vandaag. Sommigen menen dat innovatie en technologie de oplossing is. Anderen wijzen op (bottom-up) maatschappelijke actie en (top-down) regelgeving. En er is ook een economisch perspectief: de transitie gaat door de portemonnee en biedt (nieuwe en andere) bedrijvigheid. Alleen lukt het niet. Een effectieve, betaalbare en toekomstbestendige energietransitie vraagt om samenwerkingsverbanden, bestaande, maar ook nieuwe, soms verrassende. Lange termijn plannen werken vaak niet. Samen aan de slag gaan, experimenteren en leren blijkt wel te werken: groot denken, klein beginnen en opschalen zodra dat kan.


Infrastructure Outlook 2050                                                  
Piet Nienhuis, Gasunie en Gert van der Lee, TenneT

De energietransitie is een ingrijpend en kostbaar proces. Belangrijk onderdeel van deze transitie is de aanpassing van de energie-infrastructuur.

In de studie “Infrastructure Outlook 2050” zijn op basis van verschillende transitiescenario's, beelden  geschetst over de inrichting  van de landelijke infrastructuren voor elektriciteit en gas (methaan en waterstof)

Deze studie is in 2018 op eigen initiatief van TenneT en Gasunie gestart en later onderdeel van het klimaatakkoord geworden.


Stroomt er straks waterstof door ons gasnet?                  
Sybe bij de Leij, Enexis

Enexis Groep spant zich in om de energietransitie te versnellen en tegelijk de toegang tot betrouwbare en betaalbare energie te blijven borgen. Waterstof heeft de technische potentie om een duurzame, CO2-vrije energiedrager te zijn voor vele toepassingen. Samen met de andere netbeheerders, kennisinstituten en technische universiteiten onderzoekt Enexis welke rol waterstof kan spelen in de warmtetransitie in de gebouwde omgeving. Dit wordt gedaan door middel van theoretisch onderzoek, praktijkproeven en pilot projecten.


Drenthe 4.0: energietransitie als kans
Monique Leijn, provincie Drenthe

 

Door de afbouw van de aardgaswinning dreigen er veel banen in de Drentse gassector te verdwijnen. Aan de andere kant bieden de aanwezige infrastructuur, kennis en ervaring met energiewinning volop kansen om voortvarend de omslag naar een duurzame energievoorziening te maken. Overheden, bedrijven en kennisinstellingen hebben een plan gemaakt om deze kansen optimaal te benutten, zodat banen worden behouden of gecreëerd.

 


Dutch TechZone: de kracht van samenwerken                  
Henriette Herschleb, Dutch TechZone

Dutch TechZone is de economische paraplu boven de gemeenten Coevorden, Emmen, Hardenberg en Hoogeveen. Hier werken ondernemers, onderwijs en overheid samen aan een sterke economie.

Veel maakbedrijven in Dutch TechZone behoren tot de topsector HTSM. En ook op gebied van biobased economy blinkt Dutch TechZone uit in kennis, innovatie en onderzoek.Samenwerken maakt de regio nog veel sterker. Dutch TechZone verbindt en jaagt aan.


Pop-up waterstof tankstation

Francois Hemmerlin, Resato International

Een infrastructuur van waterstoftankstations is als eerste nodig om te kunnen rijden met schone elektrische waterstofauto’s. Zo wordt Nederland een interessante afzetmarkt voor autofabrikanten. De zakelijke markt en de fleetowners spelen daarvoor in de komende jaren een trekkersrol. Het pop-up station is voor hen bedoeld die een fleet willen aanschaffen en betaalbaar op eigen terrein willen tanken


 Samenwerken Gas 2.0

Liesbeth Horstmann, Community of Practice Gas 2.0

Ondernemers, overheid, studenten en docenten, samenwerken aan toekomstbestendig technisch onderwijs. Met nieuwe energie, kennis en projecten dragen we bij aan de kennis verbreding van docenten, studenten en medewerkers.


SEREH: grensoverschrijdend samenwerken in de Smart Energy Region Emmen-Haren
Siegbert van der Velde, SEREH

Met de Smart Energy Region (SEREH) ontwikkelen de gemeente Emmen en Stadt Haren(Ems) het energiesysteem van de toekomst. Door regionale energiesystemen slim te koppelen en energie over de landsgrens uit te wisselen versnellen we de energietransitie. Vraag en aanbod van duurzame energie stemmen we regionaal, decentraal en grensoverschrijdend op elkaar af. Met fysieke uitwisseling van stroom en waterstof tussen Emmen en Haren kan op termijn een regionale energiemarkt vorm krijgen.


Duurzame energie, denk mondiaal, handel lokaal

professor David Smeulders, Technische Universiteit Eindhoven
Traditionele energiebronnen (olie, kolen en gas) zijn tegelijkertijd efficiënte opslagsystemen. Ze kunnen lange tijd bewaard worden en zijn op afroep beschikbaar. Hernieuwbare vormen van energie (zon en wind) zijn dit niet. De grootste uitdaging voor de energietransitie is dus het ontwikkelen van grootschalige opslag en conversiemethoden voor lokale toepassingen.


Mind the gap in human capital

Anja Hulshof, Gas 2.0 Energy College

Het klimaatakkoord is duidelijk. En de energietransitie gaat veel impact hebben op decentraal niveau. Zoals bij windparken, warmtepompen, zero-emmission mobility, warmtenetten, of nieuwe energiediensten. Om deze systemen te realiseren en te onderhouden zijn vakmensen nodig die het gaan realiseren. Vaak in de vorm van producten en diensten die nu nog onbekend zijn bij bedrijven. We hebben duizenden goede vakkrachten nodig! Hoe zorgen we ervoor dat er voldoende gekwalificeerd personeel beschikbaar is voor de realisatie van de energietransitie? Wat doen we eraan en wat is er nodig?


Procesindustrie Agenda Drenthe: Kritische punten voor samenwerking op weg naar een duurzame toekomst

Aaldrik Haaijer, Water and Energy Solutions
Partijen in Drenthe werken samen aan een gezamenlijke visie en strategie voor de procesindustrie, de grootste private werkgever van de provincie. De noodzaak om in de toekomst duurzaam te produceren maakt dat verdere verbetering van energie-efficiëntie en volledige omschakeling naar groene energie dichter bij de zogenaamde ‘License to operate’ komen. Door een gezamenlijke focus op de kernthema’s kan de procesindustrie uiteindelijk hoogwaardige producten blijven maken die een positief economisch, ecologisch en sociaal effect hebben op de samenleving als geheel.


Grootschalige elektrolyse in Noord Nederland – ervaringen van het 20 MW project van Gasunie en Nouryon

Koen Wiersma, Gasunie en Joost Sandberg, Nouryon

Gasunie en Nouryon delen hun concrete ervaringen vanuit het grootschalige water elektrolyse project waarmee in Delfzijl groene waterstof gemaakt wordt voor BioMCN en (na uitbreiding) voor SkyNRG. Dit project van 20 MW is een belangrijke eerste stap naar de ontwikkeling van groene waterstof economie in Noord Nederland. Wat zijn de successen en lessen van dit ‘first of a kind’ project?


Zonnepark met Fieldlab

Herman Idema, Vereniging Parkmanagement Bargermeer

Ondernemersvereniging VPB nam het initiatief  voor de bouw van een Zonnepark van 37 Ha waar gelijk een Fieldlab bijkomt. De focus is op zon-innovaties, aanverwante technologieën en met een cross-over naar biocomposieten en circulair materiaalgebruik. Ondernemers, kennisinstellingen en studenten kunnen onderzoek doen in het fieldlab.


Aardwarmte winnen kan goedkoper, zonder aardbevingen en is niet alleen voor glastuinbouw!

André Mol, Stichting Geothermie Groep Nederland

Investeren in aardwarmte is duur en het rendement onvoorspelbaar is het idee.

Maar met kleinere investeringen en hoogwaardige technieken kan men water van 60-70°C winnen. Dit geeft dan een thermisch vermogen van 1-2 MW in “modules”. Hierdoor is het aantal aardwarmtetoepassingen veel groter en maatschappelijk beter aanvaardbaar.


Reduce pain, enlarge gain and close the value chain!
Marjan Kamer, Teijin

Het ultieme doel van Teijin Aramid is een volledig circulaire aramide keten. ‘Reduce pain, enlarge gain, close the value chain’, dat is de route!  Teijin Aramid werkt aan het reduceren en vergroenen van energie en grondstoffen, vergroten van hergebruik van eindproducten en het benutten van de eigenschappen van de producten om zo CO2-reductie te realiseren bij de klant.  Dat vraagt om duurzame keuzes!

Wat is de rol van Shell in de Nederlandse energietransitie?

Marjan van Loon, Shell Nederland

Shell wil een actieve rol spelen in de energietransitie.  Klimaatverandering is een wereldwijd probleem maar de oplossingen zijn altijd lokaal, ook in Drenthe. Marjan van Loon spreekt over de kansen die Shell en NAM zien om samen met anderen te bouwen aan een energie-huishouding met minder CO₂. Die kansen moeten worden omgezet in successen.


Power2Gas @GZI-next: Groene waterstof als booster voor de regionale energie transitie.
Harry Eshuis, NAM

Nederland staat voor een complexe puzzel om het energiesysteem te verduurzamen. Groene waterstof wordt door velen gezien als een essentieel puzzelstuk, de grote vraag is hoe deze het best “gelegd” kan worden.

Binnen GZI-next hebben diverse partijen de krachten gebundeld om hierop een antwoord te geven. Bestaande aardgas infrastructuur wordt als springplank gebruikt voor versnelde ontwikkeling van groene waterstofprojecten, tegen lagere kosten. Groene waterstof wordt bij voorkeur ingezet in toepassingen die (nog) niet ge-elektrificeerd kunnen worden. Op deze manier wordt fossiel energieverbruik maximaal


De Noordelijke Investeringsagenda, kansen voor het MKB

Patrick Cnubben, New Energy Coalition

De implementatie van groene waterstof vereist begrip en samenwerking tussen de publieke en private sector. Enkel met deze samenwerking kunnen nieuwe projecten worden gerealiseerd die bijdragen aan de energietransitie en de daaraan verbonden doelstellingen, nationaal en internationaal. Welke kansen biedt de Noordelijke Investeringsagenda?


De waterstofwijk

Kees Boer, gemeente Hoogeveen

In Hoogeveen, in de nieuwbouwwijk Nijstad-Oost worden nieuwbouwwoningen voorzien van een waterstof CV-ketel; het waterstofgas wordt aangevoerd met een standaard aardgasleiding. Dit proefproject met 100 woningen is een opschaalbare bouwsteen om de energietransitie van bestaande woningvoorraad een belangrijke impuls te geven. Hoogeveen wil in 2022 de naastgelegen “Vinex wijk” Erflanden met 1100 woningen aansluiten op het waterstofnetwerk.


Groen gas en meststoffen produceren zonder afvalstoffen

Hans Jansen, STERCORE

STERCORE heeft een vergassingsprocedé ontwikkeld waarbij het mogelijk is om zonder schadelijke emissies, dierlijke mest om te zetten naar groen gas en koolstof. Hierbij ontstaan geen afvalstoffen. STERCORE bouwt nu de grootste bio-vergassingsinstallatie van Nederland voor de productie van dit groene gas en bio-based meststoffen.


De zuivelfabriek als onderdeel in de energietransitie.

Erik Kuiper, FrieslandCampina Ingredients
FrieslandCampina wil de komende jaren fors reduceren in CO2 uitstoot, en de route naar fossiel vrij produceren inzetten. Om deze energie transitie succesvol te maken hebben we elkaar in de regio nodig. De kansen die er zijn, zoals restwarmte inzetten, elektrificeren en waterstof toepassen, zijn allemaal regio en productielocatie specifiek. Door de handen ineen te slaan worden deze kansen realiteit.